12 Haziran 2015 Cuma

Okuma Notları


okuma-notlari-hilmi-yavuz

... "Okuma Notları", bir deneme ya da makale olmaya çabalamış, ama olamamış (adı üstünde!) "notlar"dan oluşuyor. Üç yıl boyunca (1989-1992) her ay Gösteri dergisinde, aksatmadan sürdürdüm bu 'notlar'ı daha sonra da, kısa bir aradan sonra, Varlık'ta yazmaya başladım. Bundan sonra da sürdüreceğim.
Okur'un kolayca farkedeceği gibi "Okuma Notları", tam bir kırk ambar'dır! -Ve çekinmeden söylemeliyim, oldukça dikkatli, külyutmaz bir "okur'un notları"dır. Öyleyse bu kitap, okur'dan okura'dır. Bu okur'dan ötekine'dir. Ya da, bir okur'un ikinci yüzü'dür, de denebilir. Okur, bu kitapta kendi notlarını bulursa, Janus'un maskesi tamamlanmış olacaktır.
-Hilmi Yavuz-
(Önsöz'den)


*




Postmodernizm ve Modernizm* / Hilmi Yavuz 

Türkiye’de bugünlerde Postmodernizm konuşuluyor; tıpkı 1950’lerde .Varoluşçuluğun , 1960’larda ve 70’lerde Marxçılığın, 1980’lerde Yapısalcılığın konuşuluyor olması gibi!..
Varlık Dergisi (Aralık 1992)’Postmodern Durum’la ilgili bir soruşturma açmış: ‘Edebiyatımızda bir postmodern durumdan söz edilebilir mi? Sizce postmodern olarak tanımlanabilecek yapıtlar hangileri’ Soru bu!..
Soruşturmaya yanıt verenlerden Oruç Aruoba ve Semih Gümüş ‘edebiyatımızda postmodern olarak postmodern olarak tanımlanabilecek yapıtlar’ arasında, benim ‘Taormina’ ve Fehmi K.’nın Acayip Serüvenleri’ni de sayıyorlar.!
Bu değerlendirme doğrudur.’Taormina’ ve ‘Fehmi K.’, bana göre de postmodern birer anlatı demesi sayılabilir…
Peki, örneğin Orhan Pamuk’un ‘Kara Kitap’ına postmodern denilebilir mi? Bu soruyu, daha kuşatıcı bir bağlamda irdelemek gerekir.
Varlık Dergisi’ne verdiğim yanıtta da belirttim: Türk edebiyatında postmodern bağlamı, Oğuz Atay gibi tekil duran modernist bir romancıdan sonra başlatmak gerekir. Bana sorarsanız, bizim edebiyatımızın biricik modern romancısı, Oğuz Atay’dır. Postmodernizm, Oğuz Atay’ın bıraktığı alanda başladı. Merkezden kopmuş, dağılmış, fragmanter bir bireyi Oğuz Atay hazırladı. Oğuz’da ironi, açık zihinli, okumuş bireyin ‘iki arada bir derede kalmış’lık ya da ‘yırtılmışlık’ bilincine iyi gelen bir ecza idi.
Ama İroni’nin yıkıcı, parçalayıcı ve bireyi merkezden koparıcı gücünü (şiddetini, belki!), postmodern yazarlar keşfettiler,; bunu da İroni’nin ironisini yaparak, edebiyata geçirdiler. Yalnız edebiyatta mı? Bakın, örneğin, Woody Allen’in ‘Kahire’nin Mor Gülü’ bence bir postmodern başyapıttır, (Nedense bu filmi her seyredişimden sonra, Cortazar’ın ‘Glenda’yı Seviyoruz’ adlı o enfes öyküsünü okumak isteğini duymuşumdur!)
‘Teormina’ ve ‘Fehmi K.’ya gelince, iddialı bir şey söyleyeceğim: Bu iki anlatı, Aydınlanma’dan bu yana Rasyonalizm adına temellendirilen, verili ne varsa, neredeyse tümünü yerle bir etmek amacıyla yazılmışlardır. Akıl’a karşı İroni’yi çıkararak! Nietzsche’yi biraz değiştirerek söylersek, Akıl, sadece ya evet ya hayır der; oysa İroni hem evet hem hayır, dr, çünkü!
Ben İroni’de İrrasyonel yanın her zaman ağır bastığını düşünmüşümdür. Anlayan anladı, anlamayan da ’modern’ ölçülerle yargılamaya kalkıştı ‘Fehmi K.’yı! Oysa ‘Fehmi K.’ postmodern bir anlatıydı ve ‘Modernizm’in verileriyle sorgulanıp çözümlemesi, düpedüz anlamsızdı…
Orhan Pamuk’un ‘Kara Kitap’ı ise, bütünüyle postmodern bir roman değildir. (Daha da ileri giderek şunu söyleyeceğim: Postmoden anlatı olur! ‘Roman’ tanımı gereği, yazınsal sınırları modernizmle nihayete ermiş bir türdür. Dolayısıyla postmodern roman, bence bir contradictio in adjetco’dur- yuvarlak üçgen, demek gibi!…) ‘Kara Kitap’, modernizm ile postmodernizm arasında bir deyim yerindeyse, ‘ara kitap’ tır!… Orhan, postmodernizme çok ihtiyatlı yaklaştı; – Haklıydı da! Çünkü Türk okur-yazarı ve eleştirmeni ‘Kara Kitap’taki modernizmi anlayabilirdi ancak;- Postmodernizmi değil!…
*Hilmi Yavuz, Okuma Notları, Postmodernizm ve Modernizm, s.215
‘’Daha önce Boyut Yayınları’ndan çıkan ‘Okuma Notları’ isimli kitapta yayınlanan bu yazıyı,Hilmi Yavuz’un izniyle yayınlıyoruz.’’
http://www.okumakayricaliktir.net/2013/04/15/postmodernizm-ve-modernizm/
*

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder